Bazı insanlar hayatlarının farklı dönemlerinde benzer ilişki problemlerini, benzer duygusal zorlanmaları veya kendileriyle ilgili aynı olumsuz düşünceleri tekrar tekrar yaşayabilir. Kişi farklı ortamlarda bulunsa bile “Yine aynı şeyi yaşıyorum”, “Hep benzer kişilerle benzer sorunları yaşıyorum” veya “Kendimi ne kadar değiştirmeye çalışsam da aynı döngüye giriyorum” diye düşünebilir.
Şema Danışmanlığı, kişinin tekrar eden duygu, düşünce, ilişki ve davranış döngülerini daha yakından anlamasına destek olan yapılandırılmış bir psikolojik danışmanlık sürecidir. Özellikle tekrar eden ilişki döngüleri, değersizlik hissi, terk edilme kaygısı, yüksek standartlar, içsel eleştiri ve duygu düzenleme gibi alanlarda kişinin kendini daha iyi anlamasına yardımcı olabilir.
Kl. Psk. Melike Gökdemir ile yürütülen Şema Odaklı Danışmanlık sürecinde güven, gizlilik, etik yaklaşım ve danışanın ihtiyacına uygun planlama temel alınır. Her danışanın yaşam öyküsü, ilişki deneyimleri ve baş etme biçimleri farklı olduğu için süreç kişiye özel şekilde ilerler.
Şema Danışmanlığı Nedir?
Kişinin geçmiş yaşantılarıyla bugünkü duygu, düşünce, davranış ve ilişki biçimleri arasındaki bağlantıları anlamasına destek olan psikolojik danışmanlık yaklaşımıdır. Bu süreçte amaç, kişinin kendini suçlaması değil; tekrar eden döngüleri daha sağlıklı şekilde fark edebilmesidir.
Şemalar, kişinin kendisi, diğer insanlar ve dünya ile ilgili geliştirdiği derin inanç kalıpları olarak düşünülebilir. Bu kalıplar çoğu zaman erken yaşantılar, aile ilişkileri, temel duygusal ihtiyaçlar, güven deneyimleri ve tekrar eden yaşam olaylarıyla şekillenebilir.
Örneğin kişi ilişkilerinde sık sık terk edileceğini düşünebilir, eleştiriye karşı aşırı hassas olabilir, sürekli onay arayabilir veya hata yapmamak için kendini yoğun baskı altında tutabilir. Bu durumlarda şema yaklaşımı, kişinin bu döngüleri daha yakından anlamasına ve günlük yaşamda daha sağlıklı baş etme yolları geliştirmesine destek olabilir.
Şema Yaklaşımı Hangi Temele Dayanır?
Şema yaklaşımı, kişinin bugünkü zorlanmalarını yalnızca mevcut olaylar üzerinden değil; geçmiş deneyimler, temel duygusal ihtiyaçlar, baş etme biçimleri ve ilişki döngüleri üzerinden de değerlendirmeye çalışır.
Erken Dönem Uyumsuz Şemalar
Erken dönem uyumsuz şemalar, kişinin çocukluk ve ergenlik döneminde gelişebilen, yetişkinlikte de duygu, düşünce ve davranışlarını etkileyebilen kalıplardır. Bu şemalar bazen kişinin ilişkilerinde, kararlarında, özgüveninde ve kendini değerlendirme biçiminde etkili olabilir.
Örneğin terk edilme şeması olan bir kişi ilişkilerde ayrılık ihtimaline karşı yoğun kaygı yaşayabilir. Kusurluluk şeması olan biri kendini eksik, yetersiz veya sevilmeye layık değilmiş gibi hissedebilir. Güvensizlik şeması olan bir kişi ise başkalarına güvenmekte zorlanabilir.
Temel Duygusal İhtiyaçlar
Şema yaklaşımında kişinin temel duygusal ihtiyaçları önemli bir yere sahiptir. Güvende hissetmek, kabul görmek, sınırlarının korunması, anlaşılmak, sevildiğini hissetmek ve duygularını ifade edebilmek bu ihtiyaçlar arasında yer alabilir.
Duygusal ihtiyaçlar yeterince karşılanmadığında kişi ilerleyen yıllarda bazı durumlara daha hassas hale gelebilir. Örneğin çocuklukta yeterince duygusal yakınlık görmeyen biri, yetişkinlikte duygusal yoksunluk şeması ile ilişkilerinde anlaşılmadığını veya yalnız bırakıldığını hissedebilir.
Baş Etme Stilleri
Kişiler zorlayıcı şemalarla baş etmek için farklı yollar geliştirebilir. Bu yollar her zaman bilinçli olmayabilir. Bazı kişiler ilişkilerde geri çekilir, bazıları sürekli kendini savunur, bazıları ise karşı tarafı memnun etmek için kendi ihtiyaçlarını geri plana atabilir.
Baş etme stilleri genel olarak teslim olma, kaçınma ve aşırı telafi gibi farklı tepkilerle görülebilir. Kaçınma davranışı, kişinin zorlayıcı duygulardan uzak durmaya çalışmasıdır. Aşırı telafi ise kişinin içten içe hissettiği kırılganlığı kapatmak için tam tersi yönde yoğun tepki göstermesi şeklinde görülebilir.
Şema Modları ve Sağlıklı Yetişkin Modu
Şema modları, kişinin farklı durumlarda ortaya çıkan duygu, düşünce ve davranış hâllerini anlamaya yardımcı olur. Kişi bazen kırılgan, bazen öfkeli, bazen kendini eleştiren, bazen de aşırı kontrolcü bir iç hâle geçebilir.
Sağlıklı yetişkin modu, kişinin duygularını fark edebilmesi, ihtiyaçlarını daha dengeli şekilde ifade edebilmesi ve kendine daha şefkatli yaklaşabilmesi açısından önemlidir. Şema danışmanlığı sürecinde amaçlardan biri, kişinin bu sağlıklı tarafını güçlendirmesine destek olmaktır.
Şema Danışmanlığı Hangi Durumlarda Destek Olabilir?
Kişinin tekrar eden yaşam döngülerini, ilişki problemlerini ve kendisiyle ilgili olumsuz inançlarını anlamasında destekleyici olabilir. Başvuru nedeni kişiden kişiye değiştiği için süreç, danışanın ihtiyacına göre planlanır.
Tekrar Eden İlişki Döngüleri
Bazı kişiler ilişkilerinde sürekli benzer sorunlarla karşılaşabilir. Partner değişse bile tartışma biçimi, kırgınlıklar, güven problemleri veya uzaklaşma döngüsü tekrar edebilir.
Tekrar eden ilişki döngüleri, kişinin geçmiş yaşantıları, bağlanma deneyimleri, beklentileri ve şemalarıyla bağlantılı olabilir. Şema danışmanlığı, kişinin ilişkilerde neden aynı döngülere girdiğini anlamasına yardımcı olabilir.
Terk Edilme Kaygısı ve Güven Problemleri
Terk edilme şeması, kişinin ilişkilerde sürekli kaybetme, bırakılma veya yalnız kalma korkusu yaşamasına neden olabilir. Bu durum bazen yoğun kontrol ihtiyacı, sürekli güvence arama veya ilişki içinde aşırı hassasiyet şeklinde görülebilir.
Güvensizlik şeması olan kişiler ise başkalarının niyetlerine güvenmekte zorlanabilir. Bu durum yakın ilişkilerde mesafe, şüphe, kırılganlık veya sürekli tetikte olma hali oluşturabilir.
Değersizlik, Kusurluluk ve Yetersizlik Düşünceleri
Değersizlik hissi, kişinin kendini yeterince iyi, değerli veya sevilmeye layık hissetmemesiyle bağlantılı olabilir. Kusurluluk şeması olan kişi, hatalarının ya da eksiklerinin başkaları tarafından fark edilmesinden yoğun şekilde kaygı duyabilir.
Yetersizlik düşünceleri ise kişinin başarılarını küçümsemesine, kendini sürekli başkalarıyla kıyaslamasına veya yeni adımlar atmaktan kaçınmasına neden olabilir. Bu noktada özgüven sorunları da günlük yaşamı ve ilişkileri etkileyebilir.
Yüksek Standartlar ve Mükemmeliyetçilik
Yüksek standartlar, kişinin sürekli daha iyisini yapması gerektiğini düşünmesiyle kendini gösterebilir. Kişi hata yapmaktan yoğun şekilde kaçınabilir, dinlenmekte zorlanabilir veya başarılarına rağmen kendini yeterli hissedemeyebilir.
Bu durum dışarıdan disiplinli ve başarılı görünse de iç dünyada yoğun baskı, yorgunluk, kaygı ve tükenmişlik oluşturabilir. Şema odaklı danışmanlık sürecinde kişinin kendine karşı beklentileri ve içsel baskısı daha yakından ele alınabilir.
Kendini Feda Etme ve Onay Arayıcılık
Kendini feda, kişinin başkalarının ihtiyaçlarını sürekli kendi ihtiyaçlarının önüne koymasıyla görülebilir. Kişi hayır demekte zorlanabilir, kendi sınırlarını fark etmeyebilir veya ilişkilerde sürekli veren taraf olabilir.
Onay arayıcılık ise kişinin değerini başkalarının takdiri, beğenisi veya kabulü üzerinden belirlemesine neden olabilir. Bu durum kişinin kendi isteklerini ve sınırlarını geri plana atmasına yol açabilir.
Duygu Düzenleme ve İçsel Eleştiri
Bazı kişiler duygularını yoğun yaşar, küçük görünen olaylara beklediğinden daha güçlü tepkiler verebilir veya duygularını bastırmaya çalışabilir. Duygu düzenleme, kişinin duygularını tanıması, anlaması ve daha sağlıklı şekilde ifade edebilmesi açısından önemlidir.
İçsel eleştiri, kişinin kendine sert, suçlayıcı veya cezalandırıcı bir dille yaklaşmasıdır. Cezalandırıcılık şeması olan kişiler hata yaptıklarında kendilerine karşı oldukça katı olabilir. Şema danışmanlığı bu iç sesi fark etmeye ve daha dengeli bir yaklaşım geliştirmeye destek olabilir.
Şema Danışmanlığı Süreci Nasıl İlerler?
Danışmanlık süreci, danışanın başvuru nedeni, tekrar eden döngüleri, ilişki deneyimleri ve ihtiyaçları doğrultusunda planlanır. Süreç aceleye getirilmez; danışanın hazır oluşu ve güvenli ilerleme önemlidir.
İlk Görüşme ve İhtiyaçların Değerlendirilmesi
İlk görüşmede danışanın yaşadığı zorlanmalar, başvuru nedeni, günlük yaşamda etkilendiği alanlar ve danışmanlık sürecinden beklentileri değerlendirilir.
Şema danışmanlığı randevu almak isteyen kişiler için ilk görüşme, sürecin nasıl ilerleyeceğini anlamak ve kişiye uygun bir yol haritası oluşturmak açısından önemlidir.
Tekrar Eden Yaşam ve İlişki Döngülerini Anlama
Danışmanlık sürecinde kişinin ilişkilerde, iş yaşamında, aile içinde veya kendisiyle kurduğu ilişkide tekrar eden döngüler ele alınabilir. Burada amaç kişiye hazır cevap vermek değil; döngünün nasıl oluştuğunu birlikte anlamaktır.
İlişkilerde tekrar eden sorunlar, kişinin şemaları, beklentileri, korkuları ve baş etme stilleriyle bağlantılı olarak değerlendirilebilir.
Şemaların Günlük Yaşama Etkisini Fark Etme
Şemalar yalnızca düşünceleri değil, duyguları ve davranışları da etkileyebilir. Kişi terk edilmekten korktuğu için fazla kontrolcü olabilir, değersizlik hissettiği için kendini geri çekebilir veya yüksek standartları nedeniyle sürekli yorgun hissedebilir.
Bu süreçte kişi, şemalarının günlük yaşamdaki etkilerini daha net fark etmeye başlayabilir.
Baş Etme Stillerini Değerlendirme
Danışanın zorlayıcı duygularla nasıl baş ettiği süreç içinde değerlendirilir. Kişi kaçıyor mu, teslim mi oluyor, aşırı telafi mi ediyor, yoksa kendi ihtiyacını sağlıklı şekilde ifade edebiliyor mu? Bu sorular sürecin önemli bir parçası olabilir.
Bu farkındalık, kişinin otomatik tepkilerini daha iyi anlamasına ve daha işlevsel alternatifler geliştirmesine yardımcı olabilir.
Daha Sağlıklı Duygu ve Davranış Becerileri Geliştirme
Şema danışmanlığı sürecinde kişinin duygularını tanıması, ihtiyaçlarını fark etmesi, sınırlarını koruyabilmesi ve kendine daha şefkatli yaklaşabilmesi desteklenir.
Amaç kişinin tamamen farklı biri olması değildir. Amaç, kendini daha iyi tanıması ve tekrar eden döngüler karşısında daha sağlıklı seçenekler geliştirebilmesidir.
Sürecin Takibi ve Geri Bildirim
Danışmanlık sürecinde belirli aralıklarla ilerleme değerlendirilir. Danışanın günlük yaşamda fark ettiği değişimler, zorlandığı alanlar ve süreçten beklentileri birlikte ele alınır.
Gerektiğinde hedefler güncellenir ve çalışma alanları danışanın ihtiyacına göre yeniden düzenlenir.
Şema Danışmanlığında Amaç Nedir?
Danışmanlık sürecinin amacı, geçmişi silmek veya kişiliği tamamen değiştirmek değildir. Amaç, kişinin tekrar eden duygu, düşünce, ilişki ve davranış döngülerini fark etmesine ve bu döngülerle daha sağlıklı şekilde çalışmasına destek olmaktır.
Bu süreçte danışan şu alanlarda farkındalık kazanabilir:
- Tekrar eden ilişki döngülerini anlama
- Duygusal ihtiyaçlarını fark etme
- İçsel eleştiriyi daha net gözlemleme
- Baş etme stillerini değerlendirme
- Değersizlik ve yetersizlik düşüncelerini ele alma
- Sınır koyma ve ihtiyaç ifade etme becerilerini destekleme
- Sağlıklı yetişkin modunu güçlendirme
Bu süreç kişiye hazır çözümler sunmaz. Danışanın kendi yaşam öyküsünü ve bugünkü davranışlarını daha anlamlı bir bütün içinde değerlendirmesine yardımcı olur.
Şema Danışmanlığı İçin Neden Profesyonel Destek Alınmalı?
Tekrar eden ilişki sorunları, yoğun içsel eleştiri, terk edilme kaygısı, değersizlik hissi veya yüksek standartlar uzun süre devam ettiğinde kişinin günlük yaşamını, ilişkilerini ve duygusal dayanıklılığını etkileyebilir.
Şema odaklı psikolojik destek arayan kişiler için profesyonel destek, bu döngülerin daha yapılandırılmış ve güvenli bir ortamda ele alınmasına yardımcı olabilir.
Klinik psikolog desteğiyle yürütülen süreçte kişinin yaşadığı zorlanmalar yalnızca yüzeydeki belirtilerle değil, tekrar eden duygu ve ilişki kalıplarıyla birlikte değerlendirilir.
Şema Danışmanlığı Hakkında Sık Sorulan Sorular
Şema Danışmanlığı Kaç Seans Sürer?
Seans sayısı danışanın başvuru nedenine, yaşadığı zorlanmaların süresine ve sürecin ilerleyişine göre değişir. İlk görüşmeden sonra kişiye uygun bir danışmanlık planı oluşturulabilir.
Şema Danışmanlığı Kimler İçin Uygundur?
Tekrar eden ilişki problemleri, değersizlik hissi, terk edilme kaygısı, yüksek standartlar, içsel eleştiri, onay arayıcılık veya duygu düzenleme zorlukları yaşayan kişiler için destekleyici olabilir.
Şemalar Tamamen Değişir mi?
Kesin ve tamamen değişim garantisi vermez. Ancak kişi şemalarını fark etmeyi, bu şemaların günlük yaşamını nasıl etkilediğini anlamayı ve daha sağlıklı baş etme yolları geliştirmeyi öğrenebilir.
Şema Danışmanlığı İlişki Problemlerinde Destek Olur mu?
Evet, ilişkilerde tekrar eden sorunları, güven problemlerini, terk edilme kaygısını, kendini feda etme davranışlarını ve duygusal ihtiyaçları anlamada destekleyici olabilir.
Şema Danışmanlığı Çocukluk Yaşantılarını mı Ele Alır?
Şema yaklaşımı geçmiş yaşantıların bugünkü duygu, düşünce ve ilişkiler üzerindeki etkisini değerlendirebilir. Ancak amaç yalnızca geçmişi konuşmak değil; bugünkü yaşamda tekrar eden döngüleri anlamaktır.
Online Şema Danışmanlığı Yapılabilir mi?
Uygun durumlarda online görüşme yapılabilir. Görüşme şekli danışanın ihtiyacına, sürecin uygunluğuna ve güvenli görüşme koşullarına göre değerlendirilir.
Şema Danışmanlığı Kesin Sonuç Verir mi?
Hayır. Kesin sonuç garantisi vermez. Süreç, kişinin tekrar eden şema döngülerini fark etmesine ve daha sağlıklı duygu, düşünce ve davranış becerileri geliştirmesine destek olabilir.
Şema Danışmanlığı İçin Randevu Alın
Hayatınızda benzer ilişki problemlerini tekrar tekrar yaşadığınızı, kendinizi sık sık yetersiz veya değersiz hissettiğinizi, terk edilme kaygısı, yüksek standartlar, içsel eleştiri veya duygu düzenleme zorlukları yaşadığınızı düşünüyorsanız, profesyonel destek almak süreci daha sağlıklı değerlendirmenize yardımcı olabilir.
Şema Danışmanlığı hakkında bilgi almak, randevu oluşturmak veya merak ettiklerinizi sormak için Kl. Psk. Melike Gökdemir ile iletişime geçebilirsiniz.
Faydalanılan Kaynaklar
- International Society of Schema Therapy (ISST) Schema Therapy Central Concepts
- International Society of Schema Therapy (ISST) – Coping Styles
- Schema Therapy Institute – Schema Theory
- Schema Therapy Institute – Early Maladaptive Schemas
- Schema Therapy Institute 18 Early Schemas Defined
- Schema Therapy Institute – Schema Mode Listing
- Bär, A. et al. – Early Maladaptive Schemas and Schema Modes in Clinical Disorders: A Systematic Review